Seminarium Wolniewiczowskie 2023 – zjazd VI

14 października 2023 (sobota) o godz. 12.00 odbędzie się ostatni w tym roku zjazd Seminarium Wolniewiczowskiego. Referaty wygłoszą:

Piotr Balcerowski, tytuł referatu:  „Fenomen Głosu racjonalnego”;

Jakub Borkowski, tytuł referatu: „Wolniewicz a Elzenberg”.

Poniżej publikujemy tezy do obu wystąpień, aby ułatwić Państwu przygotowanie się do dyskusji.

TEZY REFERATU „Fenomen Głosu racjonalnego„, PIOTR BALCEROWSKI: 

1. W latach 2013-2017 realizowany był videoblog „Głos racjonalny” – z prof. Wolniewiczem w roli głównej. Reżyserował go Jarosław Faliński z pomocą Adama Zięciny i Doroty Dywańskiej. Ponad sto filmów z tego cyklu obejrzały na kanale You Tube setki tysięcy osób. (Program miał łącznie 5 mln wejść – nie licząc kopii pirackich – głównie ludzi w wieku 25-35 lat, w tym 20% w Anglii, USA i Niemczech). „Głos racjonalny” jest fenomenem dziejowym, czymś sui generis, unikatowym. Jest dobrem narodowym.

2. Poza osobowościami Wolniewicza i realizatorów o sukcesie „Głosu racjonalnego” zadecydowało szybkie wykorzystanie możliwości dziejowej (momentum) – mianowicie powstania internetu szerokopasmowego, co stworzyło warunki łatwego publikowania i propagowania zapisów video; zdecydował także efekt nowości (novum). Okazało się, iż znalezienie „niszy akademickiej” w sieci jest możliwe. Szybko program stał się miejscem, w którym nastąpiło de facto odradzanie się ducha prawdy w – jak mówił Wolniewicz – polit-poprawnym systemie tumanienia ludzi.

3. Jak głosił prof. Wolniewicz: w filozofii nie potrzeba wielkiej erudycji. By ją skutecznie uprawiać, starczy spełnić trzy warunki: mieć coś do powiedzenia, umieć to jasno wyrazić, nie bać się tego zrobić. Gdy brak choć jednego, nie ma filozofii. „Głos racjonalny” spełniał te warunki w stopniu – można rzec – niebotycznym. Stąd jego sukces. W istocie zbiegały się w nim wielorakie walory czy cnoty, przede wszystkim głównego bohatera, dając sumarycznie efekt wykładniczy. Były to: erudycyjność, waga poruszanych spraw, prostota i piękno słowa, odwaga, talent retoryczny i aktorski, oprawa audycji, niezależność gwarantująca pluralizm poglądów oraz wspólnototwórcze oddziaływanie.

4. ERUDYCYJNOŚĆ. Rozległe wykształcenie i wszechstronna wiedza Profesora były niesłychane, „dozowane” jednak zawsze selektywnie, adekwatnie, nienachalnie. Dlatego o swoich wystąpieniach mógł mówić: porusza się tu sprawy nader różne, od bardzo konkretnych po całkiem abstrakcyjne. W tej rozmaitości dochodzi pośrednio do głosu przeświadczenie autora, że filozofia jest uniwersalna. Nie ma w niej specjalizacji: można mówić o wszystkim – jak za Sokratesa. Tym, między innymi, różni się od nauki.

5. “COŚ DO POWIEDZENIA”. Mieć coś do powiedzenia znaczyło u Wolniewicza: mówić 
o sprawach powszechnie interesujących i zasadniczo ważnych. I w sposób osobisty oraz oryginalny. U Wolniewicza nie było banałów ani kalek.

6. JASNOŚĆ I PIĘKNO SŁOWA. Nikt ze współczesnych nie potrafił jak Wolniewicz mówić tak prosto o sprawach trudnych, tak jasno o sprawach ciemnych, i wzorcową polszczyzną.

7. ODWAGA CYWILNA. Wolniewicz mówił w sposób śmiały i zdecydowany – w obliczu wielu niebezpieczeństw zagrażających zwłaszcza polskiemu narodowi i cywilizacji Zachodu. Odwagi wymaga takie mówienie w dzisiejszym świecie, na przykład o: Żydach, Niemcach, Unii Europejskiej, wielkim kapitale, profesurze, postkomunistycznych elitach, lewactwie globalnych humanistów, o multi-kulti, islamie, feminizmie, libertynizmie, ale i bezzębnym Kościele. Profesor czynił to zawsze w sposób wyważony i elegancki, a przynajmniej obyczajny – przeciwstawiając się językowemu rozwydrzeniu i prostactwu. 

8. ARS RHETORICA. Mowy Wolniewicza charakteryzował wielki talent retoryczny i aktorski, doskonalony w trakcie wieloletniej akademickiej kariery.

9.  DECORUM. Ważnym uzupełnieniem wypowiadanych treści była forma audycji –     „klimatyczna”, oddziałująca na zmysły oprawa materiału video przez montażystów,      rekwizyty czy wywołująca niekiedy nawet “dreszcze metafizyczne” muzyka.

10. PLURALIZM I WSPÓLNOTOWOŚĆ. Walorem programu było także to, że niektóre treści prezentowane przez Profesora były dla adresatów, choćby “katolickiej niepodległościowej prawicy”, kontrowersyjne. Przedstawiane były wszak umiejętnie: z rzeczową argumentacją i skromnie. Niezależność myśli Wolniewicza budziła szczery podziw, tworząc klimat wolności i pluralizmu. To dzięki temu zapewne wytworzyło się „coś na kształt wspólnoty wolniewiczowskiej” czy – jak on sam mawiał – „klub przyjaciół filozofii racjonalnej”. Krytycznie na tę sprawę patrząc, rzec można – że w obrębie realnej wspólnoty, polskiej i cywilizacyjnej, „Głos racjonalny” aktywizował kulturowo rzesze ludzi.

TEZY REFERATU „Wolniewicz a Elzenberg” JAKUB BORKOWSKI :

1. Profesor Bogusław Wolniewicz uważał Henryka Elzenberga za swojego Mistrza. Oznaczało to konsekwentne przejęcie i stosowanie konkretnych wzorców w uprawianiu filozofii.

2. Wolniewicz i Elzenberg byli przedstawicielami tego samego nurtu w filozofii –  racjonalizmu tychicznego.

3. Zarówno Elzenberg jak i Wolniewicz byli zgodni w tak fundamentalnej kwestii jaką jest, choćby, podejście do samobójstwa i eutanazji.

4. Charakter Elzenberga – autocentryczny – nie był specjalnie ceniony przez Wolniewicza. Bliższy życiowo był mu Tadeusz Czeżowski, którego wybierał też na promotora swoich prac.

5. Istotnym punktem niezgody Wolniewicza i Elzenberga było podejście do nurtów myśli Wschodu, szczególnie do kultury buddyjskiej.

6. Wolniewicz przejął od Elzenberga postawę surowości dla swoich uczniów i współpracowników, co świadczyło o szacunku do nich.

7. Przykładem niezgodności Wolniewicza i Elzenberga było także inne definiowanie sztuki, choć w tym przypadku – w przeciwieństwie do oceny świata buddyzmu –  panowała częściowa zgoda.

8. Obaj Profesorowie mieli różne sposoby patrzenia na zachowanie człowieka 
w grupie. Wolniewicz uważał, że kluczem do zrozumienia przyzwoitego zachowania się ludzi w grupie jest ścieranie się dwóch przeciwnych mechanizmów: braku wrażliwości ludzi na zło wyrządzane innym oraz dużej – w  stosunku do zła, które dotyka ich samych.

9. Elzenberg i Wolniewicz w wielu sprawach zgadzali się, a w innych nie. Mimo to, w życiu i twórczości Wolniewicza widać szereg przykładów świadczących o tym, że Elzenberg pozostawał dla niego wzorem w uprawianiu filozofii. Widać to, między innymi, w stałym czerpaniu przez Wolniewicza z z tekstów i myśli Elzenberga.

10. Wolniewicz cenił Elzenberga, i dobrze go znał. Wyrazem okazywanego Elzenbergowi szacunku w dążeniu do prawdy była, chociażby, solidna krytyka tego, w jaki sposób Herbert przedstawiał Elzenberga.

Paweł Okołowski „DWA MODELE UNIWERSYTETU”

Referat dr. hab. Pawła Okołowskiego Dwa modele uniwersytetu wygłoszony na Seminarium Wolniewiczowskim w dniu 17 czerwca 2023 opublikowany został w formie artykułu przez Centrum Analiz Służby Niepodległej: 

https://www.casn.pl/pawel-okolowski

Zamieścił go następnie portal Deliberatio:

https://deliberatio.eu/pl/analizy/dwa-modele-uniwersytetu?fbclid=IwAR3pIEgDH41Ef4xmKHj36Kip662_29LB0RloI102Akv_jhX–zt-PrSu4JI

Seminarium Wolniewiczowskie 2023 – zjazd V

30 września 2023 (sobota) o godz. 12.00 odbędzie się kolejny zjazd Seminarium Wolniewiczowskie. Referaty wygłoszą: 

Marek Kądzielski, tytuł referatu:  „Wolniewicz a Wittgensteina obrazkowa teoria języka”;

Robert Kumanek, tytuł referatu: „Wolniewicz a „Moherowe berety”: rodzina, naród i Kościół”.

(Przypominamy termin ostatniego zjazdu: 14 X 2023).

Poniżej publikujemy tezy do obu wystąpień, aby ułatwić Państwu przygotowanie się do dyskusji:

TEZY REFERATU „Wolniewicz a Wittgensteina obrazkowa teoria języka”, MAREK KĄDZIELSKI

  1. Wittgenstein był (w Traktacie) filozofem metafizycznym (antynaturalistą jak Platon) – niepojętym dla pozytywistycznie nastawionych: Koła Wiedeńskiego (Carnap i Schlick) i  Russella. 
  2. Wolniewicz dokonał racjonalnej interpretacji metafizycznej filozofii Traktatu. Bez niej dzieło Wittgensteina pozostawałoby jedynie utworem literackim. 
  3. Główna idea Traktatu głosi, że świat to ogół faktów, czyli zrealizowanych stanów rzeczy, a jego logicznym obrazem jest myśl. Myśl to zdanie sensowne (wedle Wolniewicza – prawdziwe bądź fałszywe, ale i odczuwane).
  4. Rozumienie języka w Traktacie jest logiczne, a nie lingwistyczne: język to dwuklasowy system znaków, w odróżnieniu od kodu – systemu jednoklasowego. Języki i kody służą komunikacji, ale kody nie odwzorowują świata.
  5. Logiczna struktura języka jest homomorficznym (nie izomorficznym) odzwierciedleniem metafizycznej struktury świata. Zdania bywają obrazami faktów (jakby „cieniami bytu”).
  6. Celem głównym języka jest odwzorowywanie świata (ukazanie prawdy), komunikacja to cel poboczny. Prawda może odsłonić się jedynie poprzez język, przy czym prawda jest rozumiana ontologicznie, jako ogół zdań prawdziwych. Według Wolniewicza język jest użytkownikiem człowieka, nie odwrotnie. 
  7. Filozofia Wolniewicza (stojąca na Traktacie Wittgensteina) jest niepojęta (niedorzeczna) dla dominujących dziś naturalistów – jak Traktat był dla neopozytywistów.

TEZY REFERATU „Wolniewicz a „Moherowe berety”: rodzina, naród i Kościół.”, ROBERT KUMANEK

1. Wyrażenie „moherowy beret” nie zawsze jest wyzwiskiem (inwektywą), bywa także neutralnym opisem albo wyróżnieniem (superlatywem).

2. Ludzie ceniący cywilizację Zachodu, i odpowiedzialni, powinni wspierać chrześcijaństwo, bo z niego ona wyrosła i na jego fundamencie trwa.

3. Żywe chrześcijaństwo to Lud Boży – ludzie trzymający się wiernie nauki (przykładu życia) Chrystusa i tradycji wyrosłej na niej.

4. Tylko szczególne wspólnoty mogą przekazywać tradycję własnej cywilizacji następnym pokoleniom – „zaznające łaski czy będące pod wpływem Ducha Świętego”.

5. Radio Maryja skupia i konsoliduje polskich katolików w żywą i zorganizowaną wspólnotę, w której „działa Duch Święty”. Lepiej zaszczepia właściwy sposób życia niż inne kolektywy (zwłaszcza intelektualistów).

6. „Duch Święty” jest określeniem wskazującym na coś niewyrażalnego, co pochodzi spoza świata (przyrody) i co niekiedy czyni ludzką wolę sprawiedliwszą, dzięki wierze, tj. wspólnotowemu umiłowaniu powinności („nakazanych przez Boga”).

7. Cztery fundamentalne tezy łączą filozofię Wolniewicza z chrześcijaństwem. Głoszą one: a/ że istnieją stany rzeczy powinne i przeciwpowinne (absolutyzm aksjologiczny); b/ że zdania o wartościach są prawdziwe bądź fałszywe (kognitywizm); c/ że istnieje coś poza przyrodą – Niewyrażalne – a w nim, m.in., logika czy dekretowanie powinności (antynaturalizm); d/ że w człowieku jest coś spoza świata (coś nieprzyrodniczej natury, „pierwiastek Boży”) – rozum i sumienie.

8. Człowiek nie jest z natury dobry, a miłość do dobra jest w nim budowana dzięki „łasce Bożej” – tzn. w oparciu o sumienie i w skomplikowanym procesie biologiczno-kulturowym o charakterze stochastycznym. Dlatego mówi się, że to „działanie Ducha Świętego”.

9.  Odróżnianie dobra od zła w zmieniającym się świecie osoby zawdzięczają kumulowaniu się w tradycji niektórych wspólnot trafnie sformułowanych zasad życia.

10. W obrębie polskiego chrześcijańśtwa Radio Maryja jest wyróżnione jako wspólnota – gdyż celniej i skuteczniej transmituje właściwe zasady życia („świętą tradycję”) od pozostałych sił społecznych. Stąd solidaryzowanie się z nim Wolniewicza.

Seminarium Wolniewiczowskie 2023 – zjazd IV

16 września 2023 (sobota) o godz. 12.00 odbędzie się kolejny zjazd Seminarium Wolniewiczowskie. Referaty wygłoszą: 

Mateusz Pencuła, tytuł referatu „Wolniewicz o biotechnologii humanoidalnej”

Kacper Kuzara, tytuł referatu „Wspólnota a ksenofobia – w ujęciu Musiała i Wolniewicza”.

(Przypominamy terminy kolejnych zjazdów: 30 IX; 14 X 2023).

Poniżej publikujemy tezy do obu wystąpień, aby ułatwić Państwu przygotowanie się do dyskusji:

TEZY REFERATU „Wolniewicz o biotechnologii humanoidalnej”, MATEUSZ PENCUŁA

  1. Przez “biotechnologię humanoidalną” będziemy rozumieć wszelkie zabiegi, które ingerują w biologiczną konstytucję człowieka lub próbują ją replikować.
  2. Obserwujemy współcześnie postępującą zmianę w poglądzie na wartość ludzkiego ciała.
  3. Biolatria (kult życia) jest wyrazem nowej religijności świata Zachodu.
  4. Tabu kazirodcze i kanibalistyczne (świętości zwłok) są ewolucyjnym narzędziem adaptacyjnym rodzaju ludzkiego.
  5. Biolatria godzi w najstarsze tabu ludzkości i prowadzi do zatarcia granicy między człekokształtnością a człowieczeństwem.
  6. Apoteoza “życia” prowadzi do zniesienia tradycyjnych wartości (takich jak honor, sprawiedliwość, wolność, prawda), więc do nihilizmu.
  7. Kult życia jest prostą drogą do despotyzmu.
  8. Bezrefleksyjną akceptacją zabiegów biotechnologii humanoidalnej zawiadują komisje bioetyczne i różne grupy społeczne mające z niej korzyść.
  9. W biolatrii powraca magiczne przekonanie o możliwości osiągnięcia ziemskiej nieśmiertelności.
  10. Stanowisko Wolniewicza wobec zabiegów biotechnologii humanoidalnej nie jest jednoznacznie negatywne (potępia ją, choć dopuszcza przypadki, w których jej zabiegi są dopuszczalne, a może nawet powinne). 

TEZY REFERATU „Wspólnota a ksenofobia – w ujęciu Musiała i Wolniewicza”, KACPER KUZARA

  1. Filozofia społeczna Bogusława Wolniewicza skoncentrowana jest na analizie pojęciowej podstawowych elementów rzeczywistości społecznej, za taki uznaje wspólnotę. Świat społeczny rozbity jest na wspólnoty.
  2. Pojęcia wspólnoty nie sposób zdefiniować, gdyż jest ono pojęciem podstawowym, podobnie jak przedmioty w ontologii Wittgensteina. Opis jej jest możliwy jedynie poprzez przedstawienie jej modelu abstrakcyjnego, którego analiza pozwoli zrozumieć podstawowe prawidła rządzące światem społecznym.
  3. Koncepcja wspólnoty przedstawiona w rozprawie Ksenofobia i wspólnota opiera się na rozróżnieniu ludzkich zbiorowości na wspólnoty i zbiorowości, zaczerpniętym od Ferdynanda Tönniesa. Wspólnotę Tönniesa postrzega jako wytwór niezależnej od człowieka woli spontanicznej, oddzielając ją od „stowarzyszenia” będącego wytworem woli arbitralnej, zależnej od nadanych przez umysł celów.
  4. Wspólnota, zgodnie z omawianą koncepcją, jest tworem ukonstytuowanym przez duchowe więzi łączące jej członków. Więzi te charakteryzują się dwoma cechami, są to trwałość i nieutylitarność. Na podstawie tego spostrzeżenia autorzy tworzą model abstrakcyjny, który opiera się na stosunku sił antypatii (ad extra) i sympatii (ad intra) względem innych jednostek tworzących wspólnotę.
  5. Z modelu abstrakcyjnego wynikają dwa podstawowe twierdzenia dt. świata społecznego. Jako, że nie może istnieć wspólnota wszystkich ludzi, świat społeczny dzieli się na konkurujące ze sobą wspólnoty. Jednostki wrastają we wspólnoty, tzn. jest to akt niezależny od ich woli, a wynikający ze stosunku sił ad intra względem ad extra. Jednostka nie może również należeć do dwóch wspólnot równego szczebla jednocześnie.
  6. Do najważniejszych cech wspólnoty należą:
  7. nieutylitarność – z niej wynika niemożliwość sprowadzenia wspólnoty do roli stowarzyszenia, wspólnota realizuje cele przekraczające jednostkowe cele 
    i potrzeby;
  8. trwałość i nieprzypadkowość tworzących wspólnotę więzi – z cechy tej wynika fakt wrastania jednostki we wspólnotę, a tym samym obowiązek przyjęcia przez nią jej credo, składające się z etyki abstrakcyjnej wyznawanej przez członków wspólnoty;
  9. dynamiczność – wspólnoty powstają i giną według nieznanych nam praw, śmierć wspólnoty związana jest z rozpadem więzów ją tworzących.
  10. Z racji tego, że wspólnoty ukonstytuowana jest na duchowych więziach jej członków, dzieli ona jednostki, na „swoich” i „obcych”. Wbrew innym koncepcjom uznającym tę kluczową dla istnienia wspólnoty dychotomię, podział ten opiera się na duchowej różnicy sił ad intra względem sił ad extra. Podobnie jak wspólnoty, jest on efektem ludzkiej wyjątkowości, tj. zdolności do wartościowania.
  11. Wspólnoty są ze swej istoty ekskluzywne, na straży ich granic stoi zjawisko ksenofobii. Ksenofobia jest zjawiskiem naturalnym dla wspólnoty, podobnie jak system immunologiczny dla organizmów żywych. Wspólnota nie może istnieć bez ksenofobii, ksenofobia jest niezbędna do zachowania wspólnoty od rozpadu, czyli rozpłynięciu się w uniwersum. Wartościowanie negatywne ksenofobii jako takiej (przez jej członków) pociąga za sobą osłabienie wspólnoty. Ksenofobia występuje 
    w różnym stopniu nasilenia (od ostrożności do nienawiści), a jej poziom bywa uzasadniony bądź nie.
  12. Rola wspólnoty w filozofii polityki została zmieniona wraz z triumfem teorii umowy społecznej. Wspólnota w filozofii Hobbesa i Locka została sprowadzona do roli ustanawianego u zarania polityczności zgromadzenia wolnych obywateli, wspólnoty w ich filozofii pełnią rolę subsydiarną względem instytucji państwa. W myśli Rousseau wspólnota winna jest wypaczeniu i skarleniu ludzkiej natury. W koncepcji Wolniewicza i Musiała zaś wspólnota jest podstawą, na której możliwe jest zbudowanie instytucji politycznej.
  13. Wspólnoty są żywymi organizmami dziejów. To zmiany w nich zachodzące są podstawą dla zmian, które możliwe są do zaobserwowania w instytucja politycznych.